چین سهم خود را از بازار شرکت‌های خارجی قزاقستان دو برابر کرد

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، بر اساس تازه‌ترین گزارش‌های رسمی اداره ملی آمار قزاقستان، حضور شرکت‌های خارجی در این کشور آسیای مرکزی روندی صعودی را تجربه می‌کند؛ هرچند هم‌زمان با این رشد کلی، سهم بازیگران مختلف در بازار قزاقستان دستخوش دگرگونی شده است.

در حالی که روسیه همچنان رتبه نخست را از نظر تعداد کلی شرکت‌های ثبت‌شده حفظ کرده، اما آمارها از جهش چشمگیر شرکت‌های ازبکستان و چین حکایت دارد؛ پدیده‌ای که در نقطه مقابل، با افت نسبی فعالیت برخی بازیگران سنتی دیگر همراه بوده است.

داده‌های اداره آمار قزاقستان نشان می‌دهد که در آغاز سال 2024 میلادی، 55 هزار و 900 شخصیت حقوقی و نمایندگی خارجی در این کشور ثبت شده بود.

این رقم تا اوایل سال 2026 با رشدی 14.5 درصدی به مرز 64 هزار واحد رسید. در همین مدت، شمار شرکت‌ها و شعب خارجی فعال (واحدهایی که عملاً در چرخه کار حضور دارند) از 43 هزار و 400 واحد به 47 هزار و 400 واحد افزایش یافته که رشدی 9.2 درصدی را ثبت کرده است. با این حال، تحلیل آمارها نشان می‌دهد که این پویایی بسته به مبدأ جغرافیایی شرکت‌ها بسیار متغیر بوده است.

تداوم صدرنشینی مسکو علیرغم افت شرکت‌های فعال روسی

روسیه کماکان جایگاه نخست را از نظر تعداد شرکت‌های خارجی در قزاقستان در اختیار دارد، اما داده‌ها حاکی از انقباض فعالیت‌های اقتصادی آن است. تا اوایل سال 2024، بیش از 23 هزار شرکت و نمایندگی روسی در قزاقستان ثبت شده بود که 19 هزار و 400 واحد از آن‌ها به طور فعال کار می‌کردند. با این حال، تا ابتدای سال 2026، مجموع شرکت‌های ثبتی مسکو به 22 هزار و 800 واحد و شمار شرکت‌های فعال آن به 17 هزار و 300 واحد کاهش یافت.

این محاسبات نشان می‌دهد که طی دو سال، تعداد شرکت‌های ثبتی روسیه افتی کمتر از یک درصد داشته، اما شمار شرکت‌های فعال آن با کاهشی محسوس معادل 10.8 درصد روبرو شده است؛ روندی نزولی که در تضاد با رشد 14.5 درصدی کل شرکت‌های خارجی در قزاقستان قرار دارد.

در نتیجه، سهم روسیه از کل نهادهای خارجی ثبت‌شده در قزاقستان از 41 درصد در اوایل 2024 به حدود 36 درصد در آغاز 2026 کاهش یافت. اگرچه روسیه در شمار مطلق شرکت‌ها هنوز پیشتاز است، اما این عقب‌نشینی تدریجی فضا را برای پیشروی شتابان پکن و تاشکند باز کرده است.

جهش خیره‌کننده تاشکند؛ صعود تاریخی ازبکستان به رتبه دوم

شگفت‌انگیزترین جهش تجاری در قزاقستان به ازبکستان تعلق دارد. تا آغاز سال 2024، نزدیک به 3 هزار و 900 شرکت و شعبه با سرمایه ازبکستان در قزاقستان ثبت شده بود.

این رقم در ژانویه 2025 به 5 هزار و 700 واحد رسید و تا ابتدای 2026، با جهشی چشمگیر به 8 هزار و 209 واحد بالغ شد. هم‌زمان، شمار شرکت‌های فعال ازبکستانی نیز از 3 هزار واحد به 6 هزار و 500 واحد افزایش یافت.

به بیان دیگر، ظرف دو سال تعداد شرکت‌های ثبت‌شده ازبکستانی 111 درصد و شمار شرکت‌های فعال آن 114 درصد رشد داشته است. ازبکستان که در اوایل 2024 پس از روسیه، ترکیه و چین در رتبه چهارم بود، با پشت سر گذاشتن آنکارا به جایگاه دوم صعود کرد و با چین (8 هزار و 81 شرکت) هم‌تراز شد.

این تحول ناشی از همگرایی اقتصادی دو کشور است؛ تجارتی که در سال 2025 با رشدی 16.2 درصدی به 4.8 میلیارد دلار رسید و در پنج ماهه نخست 2026 نیز با رشد 37 درصدی به 2.3 میلیارد دلار بالغ شد. هم‌اکنون دو کشور اجرای 80 پروژه مشترک صنعتی به ارزش 1.8 میلیارد دلار را در دست دارند.

پیشروی اژدهای زرد؛ تثبیت نفوذ اقتصادی شرکت‌های چینی

حضور شرکت‌های چینی نیز در اقتصاد قزاقستان با شتابی چشمگیر رو به گسترش بوده است. در ابتدای سال 2024، حدود 4 هزار شرکت چینی در قزاقستان ثبت شده بود که 2 هزار و 460 واحد از آن‌ها فعال بودند. این ارقام تا ابتدای سال 2026 به 8 هزار و 81 شرکت ثبت‌شده و 6 هزار و 360 واحد فعال افزایش یافت. بدین ترتیب، شرکت‌های ثبت‌شده چین 104 درصد و شرکت‌های فعال آن نزدیک به 158 درصد رشد کرده‌اند.

سهم پکن از کل شرکت‌های خارجی قزاقستان نیز از 7.1 درصد در اوایل 2024 به 12.6 درصد در آغاز 2026 ارتقا یافته است.

این پویایی ناشی از سرمایه‌گذاری‌های مشترک و برقراری لغو روادید تجاری 30 روزه از نوامبر 2023 است. شرکت سرمایه‌گذاری قزاقستان (Kazakh Invest) در آگوست 2026 از پیگیری هشت پروژه مشترک جدید با پکن در حوزه‌های تولید صنعتی، لجستیک و فناوری‌های نوین با سرمایه‌گذاری 70 میلیون دلاری خبر داد که نشان از تداوم نفوذ اقتصادی چین در این کشور دارد.

افت فعالیت ترکیه و قرقیزستان در برابر رشد باکو

در نقطه مقابل، روند فعالیت شرکت‌های ترکیه و قرقیزستان با کاهش روبرو شده است. بنگاه‌های ثبت‌شده ترکیه در قزاقستان از 5 هزار و 430 واحد در اوایل 2024 به 5 هزار و 50 واحد در سال 2026 کاهش یافت و شرکت‌های فعال ترک نیز از 3 هزار و 810 به 3 هزار و 270 واحد تقلیل یافت که افتی 7 درصدی در ثبت و 14 درصدی در فعالیت را نشان می‌دهد.

در خصوص قرقیزستان نیز نهادهای ثبت‌شده با افتی 7.4 درصدی به 2 هزار و 849 واحد و شرکت‌های فعال با کاهشی 12.9 درصدی به 2 هزار و 17 واحد رسید.

در این میان، جمهوری آذربایجان روندی رو به رشد را تجربه کرده است. شرکت‌های ثبت‌شده باکو در قزاقستان از یک هزار و 359 واحد در آغاز 2024 به یک هزار و 620 واحد در سال 2026 رسید و شرکت‌های فعال آذربایجانی نیز رشدی 15 درصدی را به ثبت رساندند و به یک هزار و 226 واحد افزایش یافتند. اگرچه سهم باکو کمتر از چین و ازبکستان است، اما تداوم این رشد مثبت، بیانگر تقویت تعاملات اقتصادی دو سوی دریای خزر است.

غلبه کسب‌وکارهای خرد و تمرکز بر بخش‌های بازرگانی و خدمات

از نظر ساختار و مقیاس شرکت‌ها، آمارهای اول سپتامبر 2026 نشان می‌دهد که از میان 67 هزار و 315 شخصیت حقوقی خارجی ثبت‌شده، 66 هزار و 842 واحد در رده شرکت‌های کوچک، 282 واحد در رده متوسط و تنها 191 مجموعه در رده شرکت‌های بزرگ طبقه‌بندی می‌شوند.

این بدان معناست که 99.3 درصد از بنگاه‌های خارجی قزاقستان در ردیف کسب‌وکارهای کوچک جای دارند و افزایش تعداد شرکت‌های خارجی در این مدت، اساساً در بخش کسب‌وکارهای خرد رخ داده است.

از حیث بخش‌های اقتصادی نیز آمارها نشان می‌دهد که بخش عمده‌فروشی، خرده‌فروشی و تعمیر خودرو با اختصاص 33.9 درصد، کانون اصلی فعالیت شرکت‌های خارجی و مشترک در اوایل سال 2026 بوده است. بخش خدمات با 12.7 درصد و صنعت ساخت‌وساز با 8.6 درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

اگرچه کارشناسان تأکید دارند که این آمارها صرفاً بیانگر تعداد شرکت‌هاست و نباید آن را با حجم سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی یکسان پنداشت، اما تغییر توازن به نفع چین و ازبکستان و کاهش تدریجی سهم روسیه، بازتابی روشن از دگرگونی در نقشه اقتصادی آسیای مرکزی است.